Bacaklarda kalınlaşma, ağırlık hissi ve ağrı… Bu şikayetler hem lipödemde hem de lenfödemde görülebildiği için iki durum sık sık birbirine karıştırılır. Oysa ikisinin nedeni de tedavideki öncelikleri de farklıdır. Bu yazıda lipödem ile lenfödemi ayırt etmeye yardımcı olan özellikleri, güvenilir kaynaklara dayanarak anlatıyoruz.
Lipödem nedir?
Lipödem, yağ dokusunun bacaklarda, bazen de kollarda anormal biçimde birikmesidir. NHS'e göre kadınlarda daha sık görülür ve genellikle vücudun iki tarafını eşit etkiler. Kalça, uyluk ve baldırlar vücudun geri kalanıyla orantısız görünebilir; ayaklar ise genellikle etkilenmez. Kollar etkilendiğinde de eller çoğunlukla korunur.
Etkilenen bölgelerde ağrı, dokunmaya hassasiyet, ağırlık hissi ve kolay morarma görülebilir. Cilt yumuşak ve serin hissedilebilir, "portakal kabuğu" görünümünde olabilir.
Lipödem neden olur?
Lipödemin kesin nedeni bilinmiyor. NHS'e göre ergenlik, gebelik, menopoz ve doğum kontrol hapı kullanımı gibi hormonal değişim dönemleriyle ilişkili olabilir ve bazen ailede birden fazla kişide görülür. Önemli bir nokta: Lipödem fazla kilodan kaynaklanmaz; sağlıklı kilodaki kişilerde de görülebilir.
Lenfödem nedir?
Lenfödem, lenf sisteminin düzgün çalışmaması sonucu dokularda sıvı birikmesiyle ortaya çıkan uzun süreli (kronik) bir şişliktir. Lenf sistemi, vücutta enfeksiyonla savaşmaya ve dokulardaki fazla sıvıyı uzaklaştırmaya yardımcı olan kanal ve bezlerden oluşan bir ağdır. Lenfödem vücudun herhangi bir yerinde görülebilir; ancak çoğunlukla kollarda veya bacaklarda gelişir.
Lenfödemin belirtileri
NHS'e göre ana belirti, bir kol veya bacağın tamamında ya da bir bölümünde şişliktir. Başlangıçta şişlik yumuşaktır, bastırınca iz bırakabilir, gelip geçebilir; gün içinde artıp gece azalabilir. Tedavi edilmezse genellikle kalıcı ve daha belirgin hale gelir. Ağrı ve ağırlık hissi, hareket güçlüğü, ciltte sertleşme ve kalınlaşma, tekrarlayan cilt enfeksiyonları da görülebilir.
Lenfödem neden olur?
NHS iki ana tür tanımlar:
- Birincil (primer) lenfödem: Lenf sisteminin gelişimini etkileyen genetik farklılıklardan kaynaklanır, nadirdir. Her yaşta başlayabilir; çoğunlukla bebeklik, ergenlik ya da genç erişkinlikte ortaya çıkar.
- İkincil (sekonder) lenfödem: Lenf sisteminin hasar görmesi veya sıvı akışının bozulmasıyla gelişir ve çok daha sık görülür. Kanser tedavisi (özellikle lenf bezlerine yönelik tedaviler), enfeksiyon, yaralanma, uzuvdaki iltihap veya uzun süreli hareketsizlik buna yol açabilir.
Lenfödemin nedenlerini daha ayrıntılı anlattığımız Lenf ödemin sebebi nedir? yazımızı da okuyabilirsiniz.
Lipödem ve lenfödem nasıl ayırt edilir?
Aşağıdaki karşılaştırma NHS'in iki duruma ilişkin sayfalarında yer alan bilgilere dayanır. Bazı özellikler kişiden kişiye değişebilir; kesin ayrım için muayene gerekir.
| Özellik | Lipödem | Lenfödem |
|---|---|---|
| Ne birikir? | Yağ dokusu | Doku sıvısı (lenf) |
| Kimlerde görülür? | Daha çok kadınlarda | Herkeste görülebilir; ikincil (sonradan gelişen) tür çok daha sık |
| Dağılım | Genellikle iki tarafta eşit | Bir kol veya bacağın tamamında ya da bir bölümünde |
| Ayaklar ve eller | Genellikle etkilenmez | Etkilenebilir |
| Şişliğin yapısı | Yumuşak, serin cilt; "portakal kabuğu" görünümü olabilir | Başlangıçta bastırınca iz bırakan, gün içinde değişen şişlik |
| Ağrı ve morarma | Ağrı, hassasiyet ve kolay morarma sık | Ağırlık ve sızı hissi olabilir |
| Dikkat edilecek nokta | Günlük yaşamı ve ruh sağlığını etkileyebilir | Selülit (cilt enfeksiyonu) en sık komplikasyon |
Ayaklar neden önemli bir ipucu?
NHS, ayak, ayak bileği ve bacaklarda sıvı birikimine bağlı şişlikten söz ederken lipödemde ayakların genellikle etkilenmediğini ayrıca vurgular. Ayak sırtının da şiştiği durumlar bu nedenle lipödemden çok sıvı birikimine işaret edebilir. Yine de bu tek başına tanı koydurmaz.
Tedavide farklar
İki durumun da NHS'e göre bilinen kesin bir tedavisi yoktur; ancak belirtileri kontrol altına almak ve ilerlemeyi yavaşlatmak için yapılabilecekler vardır.
Lipödemde tedavi
NHS'in sıraladığı başlıca seçenekler şunlardır:
- Sağlıklı beslenme, daha fazla hareket ve sağlıklı kiloyu korumaya çalışmak
- Ağrıyı ve rahatsızlığı azaltmak, yürümeyi kolaylaştırmak için kompresyon çorabı veya bandajı
- Cildin kurumasını önlemek için düzenli nemlendirme ve cilt bakımı
- Belirtilerle baş etmek zorlaşıyorsa psikolojik destek
- Belirtiler çok şiddetliyse yağın alınması (liposuction); birden fazla işlem gerekebilir
Kompresyonun türü, bu konuda eğitim almış bir uzmanın değerlendirmesine göre seçilir. Lipödemde manuel lenf drenajının yeri kişiye göre değerlendirilir; bu konuyu Lipödemde manuel lenf drenaj uygulaması nasıl yapılır? yazımızda ayrıca ele aldık.
Lenfödemde tedavi
NHS, lenfödem için önerilen tedavinin dekonjestif lenfatik terapi (DLT) olduğunu belirtir. DLT dört bileşenden oluşur:
- Kompresyon: Bandaj veya kompresyon giysileri sıvının uzuvdan uzaklaşmasına yardımcı olur.
- Cilt bakımı: Enfeksiyon riskini azaltmak için cildin sağlıklı tutulması.
- Egzersiz: Kasların çalışması lenf akışını destekler; çünkü lenf sisteminin kalp gibi merkezi bir pompası yoktur.
- Manuel lenf drenajı (MLD): Sıvının şişmiş bölgelerden çalışan lenf bezlerine doğru yönlendirilmesini amaçlayan özel bir masaj tekniği.
Tedavi, birkaç hafta süren yoğun bir dönemle başlayabilir. Ardından bakım dönemi gelir: Bu dönemde kişiye ve yakınlarına basit kendi kendine drenaj teknikleri öğretilir, kompresyon giysilerinin kullanımı ve egzersizler sürdürülür. NHS, kompresyonun bacak atardamarlarında sorun olan kişiler gibi bazı durumlarda uygun olmayabileceğini de hatırlatır.
Ne zaman doktora başvurmalısınız?
Lipödemi düşündüren belirtileriniz varsa ya da bacak, ayak bileği veya ayaklarınızdaki şişlik birkaç gün içinde geçmiyorsa da hekiminize danışmanız önerilir.
Evde fizik tedavi nasıl destek olabilir?
Tanı konulduktan sonra kompresyon, egzersiz, cilt bakımı eğitimi ve gerektiğinde manuel lenf drenajı ev ortamında da sürdürülebilir. Özellikle bakım döneminde öğrenilen tekniklerin günlük yaşama oturması, düzenli takiple kolaylaşır. İstanbul'daki lenfödem ve lipödem tedavisi ve manuel lenf drenajı hizmetlerimizi inceleyebilirsiniz. Kanser tedavisi sonrası gelişen lenfödemde onkolojik fizik tedavi sayfamız da yol gösterici olabilir.
Sık sorulan sorular
Lipödem kilo vermekle geçer mi?
NHS'e göre lipödem fazla kilodan kaynaklanmaz ve sağlıklı kilodaki kişilerde de görülebilir. Sağlıklı beslenme, egzersiz ve sağlıklı kiloyu korumak tedavinin parçasıdır; ancak lipödemin kendisini ortadan kaldırdığı söylenemez.
Lenfödem tamamen geçer mi?
NHS'e göre lenfödemin kesin bir tedavisi yoktur; ancak uygun tedavi ve düzenli bakım ile belirtiler çoğunlukla kontrol altına alınabilir. Erken tanı ve tedavi önemlidir; tedavi edilmeyen lenfödem genellikle kötüleşir.
Lipödem ile lenfödem aynı kişide görülebilir mi?
Bu konuda kişisel değerlendirme gerekir. İki durumun belirtileri birbirine benzeyebildiği için bacaklarınızdaki değişikliğin nedenini bir hekimin muayenesiyle netleştirmeniz en doğrusudur.
Hangi uzmana gitmeliyim?
İlk adım olarak hekiminize başvurabilirsiniz. NHS, hekimin lipödem veya lenfödem düşündüğünde sizi bu konuda uzman bir birime yönlendirebileceğini belirtir.
Kaynaklar
- NHS: Lipoedema (Lipödem), son gözden geçirme 25 Temmuz 2023
- NHS: Lymphoedema (Lenfödem), son gözden geçirme 29 Mart 2023
- NHS: Lymphoedema – Treatment (Lenfödem tedavisi)
Bu konuda evde destek almak ister misiniz?
Fizyoterapiste sorun
